Blog

Veranderingen en vooruitzichten in de arbeidsmarkt

De arbeidsmarkt is al enkele jaren in volle verandering. Voor bedrijven is het niet altijd duidelijk op welke vlakken de arbeidsmarkt aan het evolueren is, waar de challenges liggen om personeel aan te trekken en te behouden en hoe ze hier het best mee omgaan. Wij zetten de huidige veranderingen op een rij en blikken vooruit op de arbeidsmarkt van de toekomst.

Hoogste aantal vacatures ooit

Het aantal vacatures is de voorbije jaren sterk de hoogte ingegaan. In 2017 werd in Vlaanderen zelfs een recordaantal van 258.000 vacatures
uitgeschreven, het hoogste aantal ooit. Vooral het aantal vacatures waarvoor ervaring is vereist, is sterk toegenomen. In de Vlaamse chemie-en farmasector is het aantal vacatures op een jaar tijd zelfs verdubbeld. De grote uitdaging is voldoende gekwalificeerde mensen te vinden om die duurzaam in te vullen.

Meer vraag naar ervaring

De redenen voor de toegenomen vraag naar ervaring zijn divers. Enerzijds moeten werkgevers steeds vaker op zoek naar vervangers voor werknemers die op pensioen gaan. Het is bijgevolg niet eenvoudig om deze ervaren werknemers te vervangen. Anderzijds gaat de voorkeur vaker uit naar ervaren, meteen inzetbare werknemers boven schoolverlaters. De werkgevers spreken in dat geval meestal van te weinig tijd en geld om de nieuwe krachten grondig op te leiden.

Werkloosheid daalt

Parallel aan de banengroei wordt van 2018 tot 2022 eveneens een sterke daling van de werkloosheid verwacht. Volgens de ramingen van het Federaal Planbureau zou de Vlaamse werkloosheid tegen 2022 afnemen met 65.000 werkzoekenden. De werkloosheidsgraad zou in deze periode dalen van 7% in 2017 tot 5,1% in 2022.

Kwalitatieve mismatch

Het Vlaams Gewest kent niet enkel een tekort op de arbeidsmarkt, er is nog een verzwarende factor: de kwalitatieve mismatch. De gevraagde
profielen verschillen van de aangeboden profielen. Organisaties zoeken andere diploma’s, competenties en attitudes dan vroeger. Dat vraagt tijd aan
aanbodskant om zich hieraan aan te passen. In de ICT ziet men bijvoorbeeld vaak het probleem van een kwalitatieve mismatch door de razendsnelle
ontwikkelingen in de sector. Dit gaat zo snel dat er bij mensen die even thuis zitten sprake kan zijn van verouderde kennis en kwalificaties.

Sollicitant wachtruimte

Daling bevolking op arbeidsleeftijd

Ook met betrekking tot de demografie staan we voor een keer-punt. De bevolkingsvooruitzichten van het Federaal Planbureau en de Algemene Directie Statistiek geven aan dat de groei van de Vlaamse bevolking op arbeidsleeftijd in 2018 voor het eerst stil zal vallen. Vanaf 2019 wordt deze zelfs negatief en worden we geconfronteerd met een daling van de bevolking op arbeidsleeftijd van gemiddeld 3.000 personen per jaar. Tegen 2022 zal de Vlaamse bevolking op arbeidsleeftijd gedaald zijn met 12.000 personen ten opzichte van 2017.

Vacaturegraad stijgt

De spanning op de arbeidsmarkt neemt toe. In het eerste kwartaal van 2018 bleven 3,5 jobs op 100 oningevuld. Het Europees gemiddelde ligt op 2,1%. Enkel in Tsjechië ligt die vacaturegraad hoger dan in eigen land. Belgische werkgevers hebben dus veel moeite om vacatures in te vullen. Op provinciaal niveau loopt de spanningsindicator sterk uiteen. West-Vlaanderen kent de laagste spanningsindicator en heeft dus de krapste interne arbeidsmarkt. Per vacature zijn er gemiddeld 4,2 werkzoekenden beschikbaar. In Antwerpen en Limburg zijn er in verhouding tot de vacatures bijna twee keer zo veel werkzoekenden beschikbaar en loopt de spanningsindicator op tot 7,7. Limburg tekende echter wel voor de sterkste afname van de spanningsindicator tussen 2016 en 2017. Ook de Limburgse arbeidsmarkt wordt met andere woorden steeds krapper.

Beroepsgroepen met krapte

In de conjunctuurenquête van het VBO geven zowat alle sectoren aan dat ze het moeilijk hebben om voor bepaalde jobs geschikte kandidaten te vinden. In een aantal groepen is er duidelijk sprake van krapte. In de houten textielsector, de uitzendsector en de ICT-wereld blijven
voor zowat alle profielen posities oningevuld. Ook bij de elektriciens en elektromecaniciens, de machinisten en kraanmannen, de technisch leidinggevenden, de verpleegkundigen en verzorgenden, de vertegenwoordigers en de bank- en verzekeringsexperten zijn er minder
dan vijf werkzoekenden per openstaande VDAB-vacature. De krapte gaat dus steeds veel breder. Tegen eind 2018 evolueren we zelfs naar een economie met veralgemeende krapte op de arbeidsmarkt.

Vergrijzing tot 2040

De vergrijzing, waarbij er steeds meer ouderen zijn ten opzichte van het aantal werkenden, zal in België nog toenemen tot 2040. In 2020 zal dit echter stilaan beginnen afzwakken in de meeste sectoren. Hierdoor nadert een recordaantal werkenden hun pensioenleeftijd. Bijgevolg zal er de komende jaren een steeds grotere nood zijn aan vervanging voor gepensioneerd personeel, en komen er wellicht nog meer vacatures. In de sector van de gezondheidszorg en de maatschappelijke diensten zijn nu erg veel oudere werknemers aan de slag. Tegelijkertijd is dit een sector in groei, steeds op zoek naar extra arbeidskrachten. Toch zijn op sectorniveau nog steeds veel meer uitstroombewegingen te wijten aan jobmobiliteit dan aan vergrijzing.
Daarnaast zal de jong/oud-ratio verder zakken van 82 in 2017 tot 78 in 2022. Dit betekent dat we in 2022 per 100 ouderen (55-64 jaar) nog 78 jongeren (15-24 jaar) tellen in de bevolking op arbeidsleeftijd. De groep jongeren die zich potentieel aandient op de arbeidsmarkt wordt met andere woorden systematisch kleiner in verhouding tot de groep die de pensioenleeftijd bereikt.

Steeds langere vervullingstijd

De toegenomen krapte zorgt eveneens voor een steeds langere vervullingstijd. In 2011 duurde het gemiddeld 42 dagen om een vacature in te vullen, eind jaren ’90 ongeveer 30 dagen.

En de digitaliseringsgolf?

Van de hele digitaliseringsgolf worden voorlopig nog geen grote schokgolven verwacht. De impact van technologie zal zich eerder afspelen op de inhoud van de job dan op het aantal jobs an sich.

Deze signalen samengevat

Er ontstaan meer vacatures, er zijn meer openstaande vacatures, minder werklozen en de vacaturegraad neemt toe. Dat houdt in dat er voor meer vacatures in dezelfde vijver van potentiële werknemers gevist moet worden. De grote uitdaging bestaat er nu in om vraag en aanbod op de arbeidsmarkt nog beter op elkaar af te stemmen zodat elke werkzoekende een plaats vindt op de Vlaamse arbeidsmarkt en bedrijven in staat zijn om de broodnodige talenten aan te trekken.